ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (Noun and Its Types in Punjabi Grammar)

ਨਾਂਵ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ, ਥਾਂ, ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਭਾਵ ਦਾ ਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। "ਸਿਮਰਨ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤਾਬ ਖ਼ਰੀਦੀ" ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰਨ (ਮਨੁੱਖ), ਬਾਜ਼ਾਰ (ਥਾਂ) ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ (ਚੀਜ਼) ਤਿੰਨੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ: ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੀਵ, ਥਾਂ, ਵਸਤੂ, ਗੁਣ ਜਾਂ ਭਾਵ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਉਦਾਹਰਨਾਂ: ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸ਼ੇਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਸਤਲੁਜ, ਮੇਜ਼, ਦੁੱਧ, ਜਮਾਤ, ਬਹਾਦਰੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ।

ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:

• ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ (ਨਿੱਜਵਾਚਕ ਨਾਂਵ)
• ਆਮ ਨਾਂਵ (ਜਾਤੀਵਾਚਕ ਨਾਂਵ)
• ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ
• ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ
• ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

1. ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ

ਜਿਹੜਾ ਨਾਂਵ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮਨੁੱਖ, ਥਾਂ, ਨਦੀ, ਪਹਾੜ, ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

• ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣੀ।
• ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ ਵੱਸਿਆ ਹੈ।
• ਅਸੀਂ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਵੇਖਣ ਗਏ।
• ਹਿਮਾਲਿਆ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਪਰਬਤ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਬਿਆਸ, ਐਤਵਾਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਹਨ।

2. ਆਮ ਨਾਂਵ

ਜਿਹੜਾ ਨਾਂਵ ਇੱਕੋ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

• ਦਰਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
• ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
• ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੈ।
• ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਬਿੱਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹਨ।

ਧਿਆਨ ਦਿਓ: "ਬਿਆਸ" ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਹੈ, ਪਰ "ਦਰਿਆ" ਆਮ ਨਾਂਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਦਰਿਆ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

3. ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

ਜਿਹੜਾ ਨਾਂਵ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

• ਸਾਡੀ ਜਮਾਤ ਨੇ ਅੰਤਰ-ਸਕੂਲ ਕੁਇਜ਼ ਜਿੱਤਿਆ।
• ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਡਾਰ ਉੱਡ ਰਹੀ ਸੀ।
• ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਨਵੀਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬਣਵਾਈ।
• ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ: ਫ਼ੌਜ, ਟੀਮ, ਸਭਾ, ਇੱਜੜ, ਵੱਗ, ਕਾਫ਼ਲਾ, ਸੰਗਤ, ਟੋਲੀ।

4. ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

ਜਿਹੜੇ ਨਾਂਵ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਪਰ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂ ਤੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

• ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਦੋ ਕਿੱਲੋ ਖੰਡ ਮੰਗਵਾਈ।
• ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੱਧ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਸੋਨੇ ਦਾ ਭਾਅ ਹਰ ਸਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
• ਦਾਦੀ ਜੀ ਲੱਸੀ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਪਾ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ: ਦੁੱਧ, ਘਿਉ, ਤੇਲ, ਆਟਾ, ਲੋਹਾ, ਚਾਂਦੀ, ਰੇਤ, ਲੂਣ।

5. ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

ਜਿਹੜਾ ਨਾਂਵ ਕਿਸੇ ਗੁਣ, ਔਗੁਣ, ਭਾਵਨਾ, ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਹਾਲਤ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

• ਨਤੀਜਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ।
• ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੀਤੀ ਹੈ।

ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਅਕਸਰ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ: ਬੱਚਾ ਤੋਂ ਬਚਪਨ, ਮਿੱਠਾ ਤੋਂ ਮਿਠਾਸ, ਚੰਗਾ ਤੋਂ ਚੰਗਿਆਈ, ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਦੋਸਤੀ, ਗ਼ਰੀਬ ਤੋਂ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਥੱਕਣਾ ਤੋਂ ਥਕਾਵਟ, ਉੱਚਾ ਤੋਂ ਉਚਾਈ।

ਨਾਂਵ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ

• ਜੇ ਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ।
• ਜੇ ਨਾਂ ਪੂਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਨਾਂਵ।
• ਜੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਟੋਲੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ।
• ਜੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਲੀ ਜਾਂ ਮਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਿਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ।
• ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ।

ਆਮ ਗ਼ਲਤੀਆਂ

• ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ: "ਬਹਾਦਰ" ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ (ਬਹਾਦਰ ਸਿਪਾਹੀ), ਪਰ "ਬਹਾਦਰੀ" ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਹੈ।
• "ਜਮਾਤ" ਨੂੰ ਆਮ ਨਾਂਵ ਸਮਝਣਾ: ਜਮਾਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਹੈ।
• ਸਾਰੇ ਥਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਮੰਨ ਲੈਣਾ: "ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ" ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਹੈ, ਪਰ "ਸ਼ਹਿਰ" ਅਤੇ "ਪਿੰਡ" ਆਮ ਨਾਂਵ ਹਨ।
• ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਨੂੰ ਗਿਣਨਾ: "ਦੋ ਦੁੱਧ" ਨਹੀਂ, "ਦੋ ਗਲਾਸ ਦੁੱਧ" ਜਾਂ "ਦੋ ਕਿੱਲੋ ਦੁੱਧ" ਲਿਖੋ।
• ਪੜਨਾਂਵ ਨੂੰ ਨਾਂਵ ਸਮਝਣਾ: ਮੈਂ, ਤੂੰ, ਉਹ, ਇਹ ਨਾਂਵ ਨਹੀਂ, ਪੜਨਾਂਵ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਭਿਆਸ

(ੳ) ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਂਵ ਚੁਣੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੱਸੋ:

• 1. ਮਨਜੀਤ ਨੇ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ।
• 2. ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਇੱਜੜ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
• 3. ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
• 4. ਜਲੰਧਰ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

(ਅ) ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਬਣਾਓ: ਸੱਚਾ, ਮਿੱਤਰ, ਲੰਮਾ, ਹੱਸਣਾ, ਆਜ਼ਾਦ।

ਉੱਤਰ

• (ੳ) 1. ਮਨਜੀਤ: ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ; ਗਲਾਸ: ਆਮ ਨਾਂਵ; ਦੁੱਧ: ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ।
• 2. ਭੇਡਾਂ, ਸੜਕ: ਆਮ ਨਾਂਵ; ਇੱਜੜ: ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ।
• 3. ਬਚਪਨ, ਯਾਦਾਂ: ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ।
• 4. ਜਲੰਧਰ: ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ; ਖੇਡਾਂ: ਆਮ ਨਾਂਵ; ਸਮਾਨ: ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ।
• (ਅ) ਸੱਚਾ: ਸੱਚਾਈ; ਮਿੱਤਰ: ਮਿੱਤਰਤਾ; ਲੰਮਾ: ਲੰਬਾਈ; ਹੱਸਣਾ: ਹਾਸਾ; ਆਜ਼ਾਦ: ਆਜ਼ਾਦੀ।

ਸਾਰ

ਨਾਂਵ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਵਾਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਂਵ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪਛਾਣਦੇ ਸਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ, ਸਮੂਹ ਦਾ, ਤੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਭਾਵਨਾ ਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ।